Po përdoren disa formulime të vaksinave: vaksinat e inaktivuara, të nën-njësive, vaksinat e zbutura, vektorët e virusit dhe vaksinat e ADN dhe mRNA.

U deshën më shumë se 9 javë nga publikimi i sekuencës së gjenit të virusit për të filluar testimin klinik për vaksinën e parë, një shkallë zhvillimi që është plotësisht e pashembullt. Ndërsa virusi sars-cov-2 (dhe sëmundja që ai shkakton, covid-19) përhapet, gara po zhvillohet për të krijuar një vaksinë kundër virusit.
Problemi i një pandemie të këtij kalibri është, natyrisht, mungesa e kohës. Është e pashmangshme se do të marrë kohë për të gjetur vaksinën e re.
Vaksina në shumicën e rasteve u jepet individëve të shëndetshëm për të parandaluar sëmundjen, jo të sëmurëve për të trajtuar një sëmundje tashmë të krijuar.
Prandaj, është veçanërisht e rëndësishme të demonstrohet siguria e vaksinave të reja duke kryer prova rigoroze klinike.

Në përgjithësi, mund të duhen rreth 10-15 vjet dhe të kushtojnë qindra miliona dollarë për të krijuar një vaksinë, nga studimet para-klinike deri tek provat klinike të ndjekura më pas nga prodhimi dhe shpërndarja. Ekzistojnë mendime të përbashkëta rreth asaj se sa shpejt mund të zhvillohe një vaksinë kundër covid-19, por ato më pozitivet tregojnë se një vaksinë mund të jetë në dispozicion pas 12-18 muajsh.
Një mënyrë për të përshpejtuar zbulimin e vaksinës është përdorimi i teknologjive ekzistuese që përdorin studiuesit e vaksinave nga vaksinat e tjera si shtyllë kurrizore, por që këtu përshtaten me patogjenin në fjalë. Kështu koha e prodhimit dhe për kryerja e provave klinike mund të ulet ndjeshëm.
Koha e pritjes ulet gjithashtu nga studimet paraprake tek kafshët dhe provat klinike që zhvillohen paralelisht në vende të ndryshme.
Kjo nuk është pa rrezik, pasi pyetjet që zakonisht dalin gjatë testimit paraklinik, në lidhje me toksicitetin, imunogjenitetin dhe reagimet imunologjike të papritura, janë akoma pa përgjigje kur vaksina u jepet njerëzve në studimet e para-klinike. Për më tepër, mbeten disa pyetje themelore, se cilat antigjenë janë më të mirët, cili lloji reagimi imunitar e bën imunitetin mbrojtës më efektiv dhe për sa kohë mund të presim që imuniteti të reagojë.

Sekuenca e gjeneve për sars-cov-2 u publikua më 11 Janar, dhe më 29 Mars, të paktën 68 vaksina të ndryshme kundër infeksionit me koronavirusin e ri ishin në zhvillim (kërkim në GlobalData, 29 Mars 2020).
Për dy vaksina testet klinike tashmë kanë filluar, 46 vaksina janë nën testim paraklinik dhe pjesa tjetër klasifikohet si në studim e sipër ose me status të panjohur.
Shumica e kandidatëve për vaksina kundër covid-19 bazohen në platforma teknologjike para-ekzistente. Shumë studime janë bazuar në vaksinat e zhvilluara gjatë shpërthimeve të mëparshme të koronavirusit, SARS (Sëmundje e rëndë akute e frymëmarrjes, 2002–2004) dhe MERS (Sindromi i frymëmarrjes në Lindjen e Mesme, nga 2012 dhe në vazhdim).
Disa nga projektet janë financuar nga CEPI (Koalicioni për Inovacionet e Përgatitjes Epidemike), një bashkëpunim inovativ global që koordinon zhvillimin e vaksinave kundër patogjenëve të rinj dhe synon të zhvillojë me shpejtësi vaksinat në pandemitë e ardhshme.

Më poshtë po jap një përmbledhje të disa prej vaksinave që janë duke u zhvilluar kundër covid-19, me një fokus tek ato që kanë përparuar më shumë. Edhe pse një numër i madh studimesh mbi sars-cov-2 janë botuar në një kohë rekord, informacioni mbi zhvillimin e vaksinave është kryesisht në dispozicion vetëm në formën e njoftimeve për shtyp.

Vaksinat në zhvillim

Vaksinat nën-njësi. Sars-cov-2 është një virus monoklonal me rreze RNA, i cili lidhet me marrësin ACE-2 në qelizat njerëzore përmes glikoproteinës trimerike në sipërfaqen e tij.
Shumë grupe hulumtuese dhe ndërmarrje studiojnë vaksinat e nën-njësive kundër covid-19 bazuar në proteinën e pikut të virusit.
Vaksinat e nën-njësive të bazuara në proteina kundër viruseve janë një koncept i njohur – ka vaksina të tilla shumë efektive kundër, për shembull, hepatitit B dhe HPV (papillomavirusit njerëzor).
Sidoqoftë, një disavantazh i qasjes është që një përgjigje e antitrupave ndaj këtyre antigjeneve të vaksinës lind kryesisht, dhe jo një përgjigje citotoksike e qelizave T-qelizore CD8-pozitive që mund të ketë vlerë në imunitetin ndaj virusit. Vaksinat e nën-njësive gjithashtu nuk janë veçanërisht imunogjene dhe zakonisht kërkojnë një ndihmës për të marrë një përgjigje të duhur imunitare.

Një grup specialistësh në Universitetin e Queensland në Australi zbuloi se proteina trimetrike e proteinës është e paqëndrueshme në formën e saj si një njësi e lirë.
Ndaj ata kanë zhvilluar një mënyrë për të stabilizuar proteinat trimetrike të pikave të virusit dhe beson se antitrupat duhet të jenë specifikë për formën e stabilizuar në mënyrë që të jenë efektive dhe të parandalojnë lidhjen e virusit. Teknika quhet kapëse molekulare. Është duke u kryer testimi paraklinik dhe qëllimi është që të fillojnë provat klinike këtë verë.

Kompania Clover Biopharmaceuticals në Kinë po zhvillojnë gjithashtu një vaksinë të nën-njësive të bazuara në proteinat e pikave trimerike të lidhura kovalente.
Të dy këta grupe kanë qenë partnerë me Glaxo Smith Kline, një nga prodhuesit më të mëdhenj të vaksinave, dhe kështu fitojnë qasje në sistemin e ndihmës së pandemisë së Glaxo Smith Kline. Novavax Inc në Shtetet e Bashkuara po zhvillon gjithashtu një vaksinë që synon proteinat sipërfaqësore të përbërë nga nanopartikuj që planifikojnë të kombinohen me përforcuesin imunitar Matrix-M bazuar në saponin.

Vaksinat e inaktivuara.
Vaksinat e virusit të inaktivuara (të vrara), si për shembull kundër hepatitit A dhe poliomielitit, i sigurojnë sistemit imunitar disa proteina për të formuar antitrupa kundër.
Vetëm dy vaksina të inaktivuara të covid-19 janë nën studim paraprak, njëra prej të cilave kompania kineze Sinovac, e cila më kishte përdorur një vaksinë të ngjashme kundër SARS, e cila u testua në provat e fazës parë.

Vaksinat e zbehta / virusvektorët e atituar.
Zbehja (dobësimi) e viruseve për ti përdorur si vaksina, siç është vaksina MPR (kundër fruthit, shytave dhe rubeolës), ka qenë një koncept jashtëzakonisht i suksesshëm.
Vaksina e lisë së mëparshme, vaksina e parë e zhvilluar mbi 200 vjet më parë, është një vaksinë e tillë dhe u dha këtyre ilaçeve emrin e saj (“vacca” është Latinisht për lopa, dhe vaksina e lisë së dhenve fillimisht u bazua në leshterikë). Në kohët moderne, janë zhvilluar edhe vektorët e viruseve, të cilët janë viruse që janë modifikuar gjenetikisht për të krijuar antigjene nga patogjenët e tjerë, por asnjë vaksinë e tillë ende nuk është regjistruar për përdorim njerëzor. Për dallim nga vaksinat e nën-njësive, këto vaksina zakonisht janë shumë imunogjene. Për shkak se virusi, kur përdoret, ruan aftësinë për të infektuar qelizat, njeriu zakonisht merr një përgjigje të fortë të qelizave B dhe T – të dyja qelizat ndihmëse CD4-pozitive dhe qelizat T citotoksike pozitive CD8, të cilat mund të kenë vlerë të madhe në imunitetin viral. Sidoqoftë, këto vaksina duhet të zhvillohen, të cilat mund të jenë komplekse dhe kërkojnë kohë kur vaksina do të prodhohet në sasi të mëdha.

Një vaksinë kandidate kundër covid-19 është një virus tradicional i dobësuar, i zhvilluar nga Codagenix (SHBA) në bashkëpunim me Institutin Serum të Indisë.
Deri në 15 vaksina të vektorit të virusit të modifikuar për të shprehur antigjen sipërfaqësor nga sars-cov-2 janë në zhvillim e sipër, 10 prej të cilave janë nën zhvillim preklinik. Për shembull, studiuesit në Universitetin e Oksfordit (MB) po studiojnë vaksinën vektoriale ChAdOx1 nCoV-19, ata janë bazuar në një adenovirus shimpanzeje të përdorur më parë për një vaksinë mers të testuar në provat e fazës 1.
CanSino Biologics në Kinë po studion mbi Ad5-nCoV bazuar në një adenovirus dhe ka filluar provat klinike.

Vaksinat DNA / mRNA.
Vaksinat e ADN-së janë plazmide (molekula të rrumbullakëta ekstrakromosomale të ADN-së) me sekuenca që kodojnë antigjenet virale, siç është proteina e pikut.
Pasi të jetë injektuar vaksina e ADN-së, proteinat virale prodhohen nga sinteza e proteinave të qelizave tona. Vaksinat e mRNA funksionojnë në mënyrë të ngjashme, por fillojnë një hap tjetër në rrjedhën e poshtme në sintezën e proteinave. Teorikisht, këto vaksina imitojnë mënyrën në të cilën proteinat virale prodhohen dhe përpunohen në një infeksion. Në këtë mënyrë, qelizat B si dhe të dy qelizat T CD4 pozitive dhe CD8 pozitive duhet të aktivizohen, dmth të japin një përgjigje të antitrupave dhe një përgjigje të qelizës T citotoksike.

Të paktën pesë vaksina të ADN-së janë në zhvillim e sipër, duke përfshirë një në Institutin Karolinska në Stockholm, ku së shpejti do të fillojë testimet paraprake.
Inovio amerikane, e cila më parë zhvilloi një vaksinë të ADN-së kundër MERS-it të testuar në një fazë fillestare, tani ka prodhuar me shpejtësi vaksinën INO-4800 në platformën e saj të ilaçeve të ADN-së dhe planifikon të fillojë provat klinike në prill. 10 vaksina të mRNA janë gjithashtu në zhvillim, për shembull vaksina mRNA-1273 (Moderna, SHBA, në bashkëpunim me Institutin Kombëtar të Shëndetit të SHBA, NIH).

Një avantazh i qartë i këtij lloji të vaksine është se vetë vaksina mund të projektohet dhe prodhohet shumë shpejt – Inovio pretendon se INO-4800 e tyre ishte dizajnuar plotësisht 3 orë pasi sekuenca e gjenit sars-cov-2 u botua në 11 Janar. Vaksina e nënë mRNA-1273 është vaksina e parë covid-19 për të cilën filluan provat klinike (të kryera paralelisht me studimet mbi kafshët), më 16 mars, si një normë e paparë zhvillimi. Vaksinat e mRNA konsiderohen gjithashtu të qëndrueshme dhe me kosto efektive, dhe prodhimi është relativisht i lehtë për t’u rritur. Sidoqoftë, asnjë vaksinë ADN-je ose mRNA nuk është regjistruar për përdorim te njerëzit, pavarësisht zhvillimit që ka marrë prej shumë viteve. Prandaj është gjithashtu e panjohur se si mund të pritet imuniteti afatgjatë nga këto.

Konkluzion

Vaksinimi është mënyra e vetme në një mënyrë të kontrolluar për të krijuar imunitetin e mazës për të ngadalësuar ose parandaluar plotësisht përhapjen e një patogjeni.
Shpresojmë, të paktën një nga të gjitha vaksinat në zhvillim kundër covid-19 do të dëshmojë të jetë edhe e sigurt dhe e efektshme.
Pavarësisht nëse vaksina do arrijë në kohë për të mposhtur ose luftuat pandeminë aktuale, mësimet e marra nga ky zhvillim i vaksinës do të na gjejnë më të pregatitur në të ardhmen.

Burimi:Läkartidningen

Pregatiti në shqip Eduart Ndreu